Corona één jaar later

Mensen die in armoede leven, maken de balans op.

help

Het Lichtpunt, welzijnsschakel Balen                 Mei 2021

 

Inhoudsopgave

 

Voorwoord................................................................................................................................... 3

Inkomen....................................................................................................................................... 4

Extra uitgaven......................................................................................................................... 4

Verlies van inkomen............................................................................................................... 5

Gevolgen van of gebrek aan tijdelijke steunmaatregelen...................................................... 6

Lokaal Beleid.......................................................................................................................... 6

Isolement en vrije tijd................................................................................................................. 8

Het effect van eenzaamheid op (mentaal) welzijn................................................................. 8

Moeilijke zoektocht naar vrijetijdsbesteding en contacten..................................................... 8

Essentiële rol van laagdrempelige ontmoetingen en ontmoetingsplaatsen.......................... 9

Lokaal Beleid........................................................................................................................ 10

Communicatie en toegankelijkheid........................................................................................ 11

Onduidelijke en hoogdrempelige communicatie.................................................................. 11

Extra drempels voor toegang tot dienstverlening en opname van rechten......................... 11

Zorg en gezondheid................................................................................................................. 14

Uitstel van zorg en wachtlijsten............................................................................................ 14

Duurdere en complexere zorg.............................................................................................. 14

Stijging van gezondheidsproblemen.................................................................................... 14

Mentaal welzijn en geestelijke gezondheidszorg................................................................. 14

Vaccinatie............................................................................................................................. 15

Onderwijs.................................................................................................................................. 16

Moeilijke thuissituaties met negatief effect op leren............................................................ 16

Digitale ongelijkheid.............................................................................................................. 16

Afhakers................................................................................................................................ 17

Begrip en aanpak door scholen............................................................................................ 17

Lokaal beleid......................................................................................................................... 17

Wonen........................................................................................................................................ 18

Moeilijke zoektocht naar een geschikte en betaalbare woning........................................... 18

Uithuiszettingen en dakloosheid.......................................................................................... 18

Stijging van de woonkosten.................................................................................................. 18

Samenwerking met lokale armoedeverenigingen................................................................ 19

 

Voorwoord

 

Corona één jaar later. Mensen die in armoede leven maken de balans op.

Vanaf het begin van de coronacrisis verzamelden het Netwerk tegen Armoede via ATD Vierde wereld en Welzijnsschakels, in heel Vlaanderen, ervaringen en getuigenissen over de impact van corona op het leven van mensen die in armoede leven. Dit resulteerde onder andere in een Signalenbundel 2.0..
Gelijktijdig zat “Het Lichtpunt” ook niet stil. Noodgedwongen moesten wij onze dagelijkse werking aanpassen. Contact houden met de gezinnen werd prioritair. Tijdens de gesprekken aan de deur, in de tuin en via de telefoon verzamelden ook wij vele ervaringen en getuigenissen.
We constateerden dat er veel gelijkenissen waren zowel bij de ervaringen als bij de getuigenissen. Wij besloten HELP te schrijven. Voor onszelf, het lokale beleid en om te gebruiken in de stuurgroep en de verschillende werkgroepen van het armoedebeleid wanneer deze terug opstarten.
We waren zo vrij om de Signalenbundel 2.0 te gebruiken als fundament, omdat deze een brede basis heeft en wij zo geen punten zouden vergeten. De getuigenissen komen van het Lichtpunt en de Lichtpunt-gezinnen.
Dit document kan ook beschouwd worden als een groeiboek, dat verder kan aangevuld worden met nieuwe ervaringen en getuigenissen.

Wat is de stand van zaken één jaar na de uitbraak van het coronavirus?

De gevolgen van de crisis op lange termijn zijn moeilijk in te schatten. Mensen in armoede ervaren structurele uitsluiting op verschillende levensdomeinen.

Tijdelijke steunmaatregelen zijn broodnodig, maar volstaan niet. Er is meer nodig als we erger willen voorkomen en armoede een halt willen toeroepen.

We vragen beleidsmakers om rekening te houden met onze aandachtspunten in het (relance)beleid want een solidaire samenleving vergeet de meest kwetsbaren niet.

 

Extra uitgaven

 

·         Hogere kosten door online koopgedrag. Tijdens de tweede lockdown bleven essentiële winkels open. Voor mensen in armoede zijn andere winkels echter ook essentieel, aangezien online kopen vaak extra kosten met zich meebrengt.

“S. vertelde dat de sluiting van niet-essentiële winkels tweemaal samenviel met het wisselen van de seizoenen. Haar vertrouwde winkels voor kleding voor de 4 snelgroeiende kinderen, bleven gesloten. Noodgedwongen ging zij online shoppen, wat duurder uitviel.”

·         Levensmiddelen blijven duurder. Ook de goedkopere huismerken zijn duurder geworden waardoor er een groter deel van het gezinsbudget naar eten gaat. Sommigen aten ook meer uit verveling door het vele thuiszitten. Bepaalde producten in de winkel zijn permanent verhoogd in prijs en dus niet terug gezakt na de eerste lockdown. Mensen die leven van een weekbudget/dagbudget, moeten alles dus herbekijken.

“Tijdens een huisbezoek, geeft T. een moeder van drie kinderen aan dat ze niet genoeg eten in huis heeft. Nu iedereen de hele dag thuis is, wordt er veel meer gegeten. Na een gesprekje blijkt dat er ook geen geld is om naar de winkel te gaan. Mama T. zette haar schaamte opzij, klopte aan bij het OCMW en later bij de voedselbank.”

  • Daarnaast durven veel mensen het openbaar vervoer niet meer nemen. De goedkopere winkelketens zijn vaak niet de dichtstbijzijnde winkels. Omdat mensen hun verplaatsingen willen beperken, gaan ze noodgedwongen naar de duurdere winkels in de
  • Extraatjes (zowel financieel als producten in natura) uit bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of zwartwerk vallen weg. Mensen vallen daardoor terug op een basisuitkering die veel te laag ligt met opstapeling van onbetaalde rekeningen tot gevolg.
  • De aankoop van mondmaskers en handgel drijft de kosten omhoog. Zeker bij gezinnen met een aantal +12-jarigen in huis gaat heel wat geld naar
·         Mensen hebben hogere rekeningen voor telefoon en internet. Omdat diensten fysiek gesloten waren, belden ze veel vaker. Ze werden vaak in de wacht gezet voor ze iemand aan de lijn kregen bij de bank, de mutualiteit, de vakbond ... Dat deed de kosten al snel oplopen. Mensen bellen ook meer om tijdens de lockdown toch contact te houden. Daardoor overschrijden ze vaak de limiet van hun belkaart of telefoonabonnement en loopt de rekening hoog op.
  • Mensen hebben hogere elektriciteits-, gas- en waterfacturen omdat zij en de kinderen moeten thuis blijven en -werken.
  • Mensen kunnen of durven de grens niet meer over om in Nederland goedkopere geneesmiddelen of andere producten te gaan kopen.

 

  • De aankoop van zaken voor school en vrijetijdsbesteding voor de kinderen thuis, zoals hobbymateriaal, laptops, internet … brengen ook extra kosten met zich
  • Niet alle verenigingen of clubs betalen lidgeld terug of zorgen voor een verlenging van het abonnement van activiteiten die door corona niet kunnen Dat was vooral tijdens de eerste lockdown het geval.

Verlies van inkomen

 

  • Veel jongeren verloren hun studentenjob (horeca) en dit heeft zich intussen nog niet hersteld. Jongeren die aangewezen zijn op deze inkomsten om bijvoorbeeld hun opleiding, hun kleding of hun gezin mee te helpen, zitten in de problemen. Er zijn namelijk geen steunmaatregelen voorzien voor deze

“E.18 jaar en student, klopte heel wat uren in de horeca. Hiermee kon zij zich kledij en af en toe een extraatje veroorloven. Maar wat haar het meest pijn doet, is dat ze haar ouders en haar gehandicapte broer niet meer financieel kan helpen.”

  • De Covid-toeslag op het Groeipakket was van bij het begin een slag in het Hij was enkel gericht op mensen die inkomensverlies konden aantonen door de coronacrisis. Mensen met een laag inkomen vóór de gezondheidscrisis kwamen niet in aanmerking. De aanvraagprocedure was ook ingewikkeld en er werden tal van bewijzen gevraagd. Gezinnen begrepen niet waarom ze niet in aanmerking kwamen.

“Gezin A. met 3 kinderen ten laste (18j, 16j, 10 j) heeft geen recht op de premie. Ze voldoen niet aan de criteria omdat het inkomen uit werk te hoog is. Nochtans verdienen ze maar 1.600 euro en hebben ze hoge onkosten, onder andere hun huur op de privémarkt en hun hoge energierekening. Ze hebben wel een statuut van verhoogde tegemoetkoming, maar dit volstaat niet. Ze hebben het financieel heel zwaar.”

  • Tevergeefs werd door het Netwerk tegen Armoede gevraagd om voor alle andere gezinnen met laag inkomen de sociale toeslagen minstens voor de duur van de crisis te verhogen én om mensen makkelijker en automatischer toegang te geven. Die eis werd overgenomen door de partnerorganisaties in de Vlaamse Task Force en ook bij herhaling in het Vlaams Parlement. Daar werd niet op ingegaan. Uiteindelijk kregen alle gezinnen met een sociale toeslag een eenmalig extra bedrag van 37 euro automatisch

“Heel veel gezinnen waren heel blij met de eenmalige coronatoeslag aan het begin van de coronacrisis, maar ze moeten ook de andere elf maanden van het jaar doorkomen”

  • Problemen bij de aanvraag of uitbetaling van uitkeringen, toelagen ... Diensten zoals vakbonden, hulpkas en mutualiteiten zijn moeilijker bereikbaar. Mensen ervaren daardoor problemen met het aanvragen van uitkeringen. De financiële impact daarvan op gezinnen is vaak

 

De uitbetaling van uitkeringen laat soms lang op zich wachten, waardoor schulden oplopen en meer mensen bij het OCMW (zouden) moeten aankloppen. Maar die stap is (te) groot voor velen.
·         Mensen met onvoldoende inkomen schakelen over op overlevingsstrategieën, waarbij ze enkel nog oog hebben voor overleven op korte termijn in plaats van lange termijn. Zo doen ze bijvoorbeeld wel uitgaven voor noodzakelijke dingen als eten, maar proberen ze te besparen door het betalen van energiefacturen, huur of gezondheidszorg uit te stellen, met potentieel ernstige gevolgen op lange termijn.

Gevolgen van of gebrek aan tijdelijke steunmaatregelen

 

  • Mensen die op technische werkloosheid gezet zijn, moeten nu al rekening houden met hun belastingsbrief 2021 aangezien er minder werd afgehouden. Dat zorgde in 2020 voor enige financiële marge, maar die slinger komt uiteraard terug. Mensen zijn zich hier niet altijd van bewust of ervan op de hoogte. Vermoedelijk zal de verlaging in bedrijfsvoorheffing niet enkel mensen met een hoger inkomen treffen, maar ook voor samenwonenden dreigt een onaangename
  • Zeker in het begin van de gezondheidscrisis en tijdens de eerste lockdown kregen we signalen van mensen die huurachterstal opstapelden omdat hun tijdelijke werkloosheidsuitkering op zich liet wachten. Mensen hebben niet het persoonlijke netwerk om hen daarin te
  • Wat met sociale bescherming bij de meer precaire contracten op de arbeidsmarkt, zoals interim- of flexijobs? Mensen in dergelijke statuten konden nu vaak geen beroep doen op compenserende maatregelen zoals technische werkloosheid, maar vielen wel zonder werk door de coronacrisis. Mensen hebben het gevoel dat ze niet voldoende gezien/gehoord worden bij het uitstippelen van de
  • Verenigingen die ook voedselhulp organiseren, stellen een grotere vraag naar voedselhulp vast. Er kwamen dan ook strengere voorwaarden om toegang te krijgen tot
·         Al van bij de start van de crisis vraagt het Netwerk tegen Armoede aandacht voor  de groep mensen die vóór de crisis een te laag inkomen hadden. We vroegen ook voor hen extra inkomenssteun wegens de gestegen uitgaven. Het argument dat zij niet getroffen werden door plots inkomensverlies gaat niet op. Het werd ook als bijzonder onrechtvaardig ervaren. Voor wie wél aan de voorwaarden voldeed voor sommige tijdelijke maatregelen waren de aanvraagprocedures bijzonder zwaar en werden ze ook als erg ingrijpend in de privacy ervaren.

Lokaal Beleid

 

  • De federale overheid eist individueel een sociaal-financieel onderzoek door het Dit beperkt de flexibiliteit van de OCMW’s in de toekenningen van de coronasteun.

 

  • De OCMW’s vragen veel verantwoording in de behandeling van aanvragen voor financiële steun. Mensen knappen hier op af en staken hun hulpvraag waardoor ze hun rechten niet opnemen en zich bepaalde noden moeten ontzeggen. Mensen hebben het gevoel dat er soms nog meer controle en verantwoording wordt gevraagd dan voorheen. Ook komen bij het verzamelen van de bewijslast vaak nog extra kosten kijken. Daardoor hebben mensen soms niet eens de (financiële) mogelijkheid om hun rechten op te
·         Maatregelen van o.a. het lokaal bestuur (cadeaubonnen, voedselbonnen, verdeling van computers ...) zijn een welkome aanvulling op het inkomen, maar blijven onvoldoende.
·         Automatische toekenning van rechten, waar mogelijk, zou meer mensen kunnen helpen.

“Mijn man was een paar weken technisch werkloos. We wisten niet af van de extra voordelen van de overheid. We hebben een eigen woning en deden bijvoorbeeld geen aanvraag voor uitstel van de lening”

  • Mensen krijgen een stuk ademruimte door de maandelijkse optrekking van het leefloon door de federale overheid (50 euro/maand). Anderzijds is het leefloon nog steeds
  • Mensen zijn onvoldoende op de hoogte van allerlei steunmaatregelen. Vaak zijn ze ingewikkeld met veel extra voorwaarden, uitzonderingen en bewijslast. Het is vaak heel verschillend van tegemoetkoming tot tegemoetkoming. De info komt niet altijd bij de juiste mensen
Nieuwe ervaringen en getuigenissen:

 

Isolement en vrije tijd

 

Het effect van eenzaamheid op (mentaal) welzijn

 

  • De psychische effecten van sociaal isolement en eenzaamheid worden onderschat. Personen die weinig tot geen netwerk hebben, dreigen meer en meer te vereenzamen of het op te
  • Eenzaamheid, sociaal isolement en de invloed daarvan op het psychisch welzijn van mensen komt naar voren. Dit komt nog voor de financiële moeilijkheden waar mensen zich in bevinden. Mensen worden moedeloos en zelfs kwaad. Ze verliezen de moed door gebrek aan perspectief. Hun netwerk was vaak al klein en krimpt nog

“Heel wat mensen maar ook kinderen en jongeren hebben donkere gedachten. Sommigen spreken over zelfdoding. Niet iedereen werd opgevangen opgevolgd door een psychiater, psycholoog, vrienden, familie, … in de loop van dit jaar.”

·         Mensen hadden voordien al een beperkt sociaal netwerk, maar door de coronamaatregelen hebben ze nog minder contacten dan voordien.

  • Sociaal isolement heeft een impact op veel verschillende levensdomeinen en zowel op de mentale als fysieke
  • Online psychologische zorg is niet hetzelfde. Mensen hebben nood aan echte

·         Veel mensen in armoede behoren tot een risicogroep. Zij hebben vaak veel angst om naar buiten te komen.

·         Het compleet wegvallen van alle contacten en psychische hulpverlening in het begin van de crisis heeft slachtoffers gemaakt.
  • Zowel volwassenen als kinderen hebben het emotioneel moeilijk en missen De onzekerheid van wat er wanneer zal gebeuren weegt zwaar.

Moeilijke zoektocht naar vrijetijdsbesteding en contacten

 

  • Er zijn signalen van verhoogd drugsgebruik bij jongeren door verveling en uitzichtloze
  • Veel mensen komen amper buiten. Dat heeft gevolgen voor zowel de fysieke als de mentale gezondheid van

·         De digitale kloof maakt het moeilijk voor mensen om contacten te leggen.

  • Mensen kunnen veel moeilijker beroep meer doen op de informele hulp van vrienden en familie, als ze zich aan de maatregelen
  • Kinderen worden na een tijdje opstandig omdat ze niet met vrienden kunnen spelen. De kleine kinderen altijd proberen bezig te houden, wordt als moeilijk

 

·         Mensen hebben vaak niet voldoende mentale ruimte. Er zijn wel dingen mogelijk, zoals een uitstap met de gratis railpass van de overheid. Maar daar komt veel opzoekwerk en voorbereiding bij kijken. Mensen kunnen dat er vaak gewoon niet meer bij nemen.
  • Tv-kijken is voor sommige mensen de enige ontspanning. Maar dat is niet voldoende om tot rust te

“Als ontspanning, kijk ik altijd TV. Maar op de radio en tv gaat het alleen maar over corona.”

  • Onduidelijke of snel veranderende (communicatie over) coronamaatregelen zorgden soms voor onnodige angst bij mensen, waardoor ze zich overmatig hebben geïsoleerd.

“Sommigen lieten/ durfden de kinderen niet meer naar school te laten gaan. Dat heeft natuurlijk gevolgen voor de kinderen.”

 

Essentiële rol van laagdrempelige ontmoetingen en ontmoetingsplaatsen

 

·         De verenigingen bieden voor veel mensen een sociaal netwerk. Het wegvallen daarvan leidt tot een groot gemis.

"Door de ganse lockdown werd Het Lichtpunt gemist. Vele gezinnen hadden het gevoel dat het enige wat ze hadden hen ook werd afgenomen.”

  • Eigenlijk willen mensen een plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten. Ze weten dat er tijd voor elkaar gemaakt wordt. En dit zonder dat ze daarvoor een afspraak moeten maken. Een afspraak moeten maken is voor sommige mensen namelijk een drempel die het isolement

·         Verenigingen kunnen niet voldoende inspelen op de noden van mensen, omdat alles individueel of in zeer kleine groep moet plaatsvinden. Mensen hebben nood aan gesprekken.

“Lichtpunters vroegen expliciet om terug samen te komen in groep. Dat konden wij niet waarmaken.”

  • Meer proactief contact leggen met de doelgroep maakt een essentieel verschil. Het doet geïsoleerde mensen echt deugd, bijvoorbeeld via een informeel telefoontje of huisbezoek om te horen hoe het gaat. Op die manier blijven we in contact en voelen mensen zich
·         We probeerden ook digitaal met hun mensen samen te komen. Mensen zijn blij dat ze elkaar - weliswaar digitaal - nog eens kunnen zien. Maar we zijn er ons ervan bewust dat ze op die manier ook veel mensen uitsluiten, bijvoorbeeld mensen die  niet digitaal vaardig zijn, niet de juiste toestellen hebben en/of geen toegang hebben tot een (stabiele) internetverbinding.
  • De noodzaak van verenigingen is pijnlijk duidelijk geworden. Ze doen echt essentieel werk op de nulde lijn. Dat is een belangrijk signaal dat zeker vastgehouden moet

 

·         De mensen en vrijwilligers hebben nood aan een perspectief rond de werking van de vereniging.

“Het aanhoudende verbod op groepsbijeenkomsten begint door te wegen. De voordeurbezoeken bij alle gezinnen en het hebben van individuele contacten benutten wij ten volle. Als er hulpvragen zijn, zijn we schakel. We doen kleine bevragingen. De mogelijkheden van een voordeurbezoek zijn niet hetzelfde als groepsmomenten waar mensen op verhaal kunnen komen. Videobijeenkomsten werken voor veel mensen niet. De inkrimping van onze werking heeft als gevolg dat we minder signalen opvangen, de problemen blijven meer achter gesloten deuren en de crisis geeft ons ook minder mogelijkheden richting beleid.”

  • In sommige gevallen hebben de individuele stoepbezoeken er juist voor gezorgd dat er een vertrouwensband is ontstaan met mensen die anders minder participeren binnen de

Lokaal Beleid

 

·         Verschillende lokale besturen hebben een hulp- of vrijwilligersplatform opgericht. Voor sommige mensen bracht dit ondersteuning of een zinvolle vrijetijdsbesteding. Jammer genoeg zijn deze platformen nog te vaak een te hoge drempel voor veel mensen in armoede. Zo moesten wij soms mensen actief aansporen om hulpvragen te stellen. Sommige platformen mobiliseerden veel vrijwilligers, maar veel minder hulpvragers. Er was meer een outreachende aanpak nodig.
Nieuwe ervaringen en getuigenissen:

 

Communicatie en toegankelijkheid

 

Onduidelijke en hoogdrempelige communicatie

 

  • Mensen die in armoede leven en verenigingen hebben het gevoel dat zij veel mindere betrokken worden bij het beleid en de communicatie, ook op lokaal niveau.

“We worden gehoord, als we een vraag hebben. Zowel bij een individuele vraag als een algemene vraag. Maar structureel is er sinds de corona-uitbraak geen overleg geweest. Wij denken dan aan de verschillende werkgroepen van het armoedebeleid. Dat is spijtig.“

  • Momenteel zijn de regels vaak verwarrend en voor interpretatie vatbaar. Ook zijn sommige mensen gaandeweg gestopt met het nieuws te volgen, omdat de maatregelen zo vaak veranderden en voor veel onduidelijkheid zorgden. Daardoor zijn ze niet meer
  • Mensen vangen allerlei verhalen op via sociale media. Er ontstaat coronamoeheid onder gezinnen en dan proberen stoorzenders fake nieuws te verspreiden. Je hoort het gekste eerst. Aangepaste communicatie is
  • De digitale kloof blijft heel groot, ondanks inspanningen om deze te verkleinen. Informatie verandert echter vaak te snel om op papier te kunnen communiceren. Daardoor zijn veel mensen onvoldoende geïnformeerd of worden ze uitgesloten van dienstverlening, vrije tijd … Het brengt veel stress met zich mee en de impact op mensen is
  • Afhankelijk van het soort werking gelden andere maatregelen. Dat zorgt voor verwarring en onduidelijkheid bij

“M. zegt: “Met Het Lichtpunt mogen we niet samenkomen en in Den Travoo komen er wel mensen samen. Hoe kan dat?”

 

Extra drempels voor toegang tot dienstverlening en opname van rechten

 

  • Mensen hebben nood aan gebundelde informatie in verband met coronarechten en -tegemoetkomingen om tot maximale uitputting van rechten te komen.

“We ontdekten dat de Rechtenverkenner niet meer up to date wordt gehouden. Dit is zeer spijtige zaak want het is een goed instrument om tot maximale uitputting van rechten te komen.“

  • Diensten zijn ondertussen weer meer bereikbaar dan voordien, maar dienstverlening blijft op afspraak. Het is echter niet voor iedereen mogelijk afspraken telefonisch of online te maken door gebrek aan middelen of digitale vaardigheden.

 

  • Vaak moeten mensen meerdere keren bellen of contact opnemen voor hun oproep gehoor krijgt door overbezetting van de lijnen. Hierdoor dreigen mensen af te haken in de zoektocht naar hulp of het opnemen van hun

“Het is moeilijk omdat zo goed als alles met de computer moet gebeuren.”

“In het begin van de coronacrisis heb ik mijn ontslag gekregen op mijn werk. Voor mijn uitkering moest ik papieren in orde brengen bij de vakbond, maar alles was gesloten. Iedereen deed zijn deuren dicht. Ik krijg het gevoel dat ik nergens meer welkom ben. Ik heb verschillende keren gebeld naar de vakbond, maar vaak geraakte ik gewoon niet binnen. Het heeft lang geduurd om de papieren in orde te krijgen en daardoor hadden we dus ook geen inkomen. We hebben het moeilijk gehad en konden facturen niet betalen. Mijn vriendin en haar kinderen hadden honger. Ik ben met veel schaamte bij de voedselbank gaan aankloppen.”

  • Dienst- en hulpverlening op afspraak en/of digitaal wordt ook als afstandelijk ervaren. Meer aanklampend of outreachend werken zou daarbij

“Ik krijg psychologische hulp. Normaal werd ik opgenomen, maar dat ging niet door corona. Maar de begeleider belt wel regelmatig om te horen hoe het gaat. Ik heb er een goed contact mee. Dat doet deugd”

“Niemand vraagt eens hoe het gaat.”

  • Diensten moeten mensen meer ondersteunen bij het verzamelen van alle nodige documenten om hun rechten/tegemoetkomingen op te nemen. Als de diensten die verantwoordelijkheid enkel bij de mensen leggen en hen niet mee ondersteunen, lopen de meest kwetsbare mensen hun rechten
  • Ook bij de toegankelijkheid van dienst- en hulpverlening speelt de digitale kloof. Mensen hebben toegang tot digitale media en digitale vaardigheden nodig om afspraken te kunnen maken en de nodige documenten op te vragen en/of in te dienen.

“Ik kan niet zo goed met de computer werken. Het is dan ook moeilijk om tijdens de coronacrisis met de computer afspraken te maken. Het is ambetant er je nog naar het gemeentehuis of naar het OCMW kan. Ik kan ook niet zo goed telefoonnummers opzoeken. Allé, ik kan dat niet.”

  • De verenigingen ervaren een enorme stijging van psychische problematieken, waarbij mensen die de weg vinden naar hulpverlening geconfronteerd worden met met lange wachtlijsten. Ook bij kinderen!

“In Balen hebben we de luxe, dat er eerstelijnspsychologen beschikbaar zijn. Dit moet een blijvend, aanvullend aanbod blijven zolang de problematiek van de wachtlijsten en betaalbaarheid niet is opgelost en kan er ook iets extra naar kinderen toe?”

 

  • Digitale of telefonische dienstverlening sluit de meest geïsoleerden uit. Maar ook voor de mensen die wel digitaal vaardig zijn én over de nodige materialen beschikken, vervangt het de face-to-face dienst- en hulpverlening niet. Zelf contact (blijven) zoeken is te hoogdrempelig. Diensten zouden zelf proactiever mensen moeten benaderen die ze

“Ik ging naar de psycholoog. Door al die coronatoestanden vroeg zij of ik wou stoppen of doorgaan. Voor mij was het te vroeg om te stoppen. In het begin verliep het contact via de telefoon. Nadien via videochat. Maar dat viel niet mee, door de storingen. Nu kan ik terug bij haar terecht. Dat geeft een heel ander gevoel. Als je een verhaal vertelt, kan dat anders overkomen.

·         Uitkeringen, zijn niet voldoende om menswaardig te leven.

  • Bij dienst- en hulpverlening op afspraak zijn soms lange wachtlijsten, waardoor mensen met vragen of problemen blijven zitten, of in het ergste geval niet de hulp krijgen die ze nodig

“Bij mensen die in armoede leven en ik ben ervaringsdeskundige, ik kan het weten, moeten bepaalde zaken snel geregeld worden. Vroeger kon je op veel plaatsen geraken zonder afspraak. Nu moet je overal een afspraak maken. Onlangs moet ik twee weken wachten. Dat heeft me heel wat geld gekost”.

  • Positief is dat er terug meer en meer face-to-face gesprekken plaatsvinden, eens er een afspraak vastligt. Voor complexe problemen geeft dit meer
  • Veel mensen zijn bang om het openbaar vervoer te nemen. Het is te druk in de bus en dat geeft een onveilig gevoel. Indien mensen afhankelijk zijn van het openbaar vervoer, raken ze steeds meer geïsoleerd.
Nieuwe ervaringen en getuigenissen:

 

Zorg en gezondheid

 

Uitstel van zorg en wachtlijsten

 

  • Heel wat mensen in armoede stellen doktersbezoeken, behandelingen en onderzoeken door angst voor het virus, uit onwetendheid of een dienst wel open is. Mensen passen soms op eigen houtje hun medicatie
  • Mensen ondervinden de negatieve gevolgen van de sluiting van contactberoepen, zoals
  • Bij sommigen werden geplande afspraken/ingrepen uitgesteld, dit zorgde voor pijn of Het uitstellen van operatie heeft een grote impact op de mentale gezondheid van mensen. Dit brengt erg veel extra stress met zich mee.

Duurdere en complexere zorg

 

·         Mensen hebben maar één mondmasker dat ze niet tijdig kunnen wassen omdat er op veel plaatsen mondmaskerplicht is. Wegwerpmaskers kosten geld. Er moeten gratis mondmaskers ter beschikking gesteld worden via de juiste kanalen.
  • Er wordt ook veel op afspraak gewerkt, wachtlijsten stijgen, drempels worden groter. Online dienstverlening werkt niet voor iedereen. Heel wat mensen vallen uit de boot.
·         Mensen die al in begeleiding waren, krijgen nu een heel versnipperd aanbod: aanbod voor online gesprekken, waar mensen al dan niet op in kunnen gaan. Of telefonisch.

"Het is beter dan niets, maar het is ‘overleven’. We komen niet echt toe aan n een gesprek.”

“Online was niet te doen, als alleenstaande mama kon ik niet spreken terwijl mijn kind op de achtergrond meeluisterde.”

 

Stijging van gezondheidsproblemen

 

  • Er is een toename én herval merkbaar binnen de verslavingsproblematiek en mensen met psychische problematiek. Sluimerende verslavingen die 'onder controle' waren steken terug de kop op bij verschillende mensen, zoals alcoholisme en

·         Geen bezoek mogen ontvangen in het ziekenhuis heeft een enorme impact.

 

Mentaal welzijn en geestelijke gezondheidszorg

 

  • Het voortdurend samenleven als gezin, de opbouw van stress, de afwezigheid van een uitlaatklep geeft extra spanningen

“Bijna iedereen had erg veel stress en velen voelden zich door een gebrek aan perspectief depressief. Ze zien dat ook hun kinderen eronder lijden en dat

 

maakt dat ze zich nog slechter voelen. Veel kinderen lijken ook verslaafd aan het scherm (tv of telefoon). Het wordt moeilijker hen dat te verbieden omdat het voor de kinderen al moeilijk genoeg is en er al zo weinig toegelaten is.”

  • Mensen hebben gebrek aan uitzicht. Depressieve gevoelens nemen toe. Mensen hebben minder (mentale) ademruimte en er zijn meer explosieve situaties.
  • Het aanbod van eerstelijnspsychologen is ontoereikend. Er is nood aan een ‘meer betaalbare’ en structurele oplossing. Bovendien hebben mensen in armoede nood aan een laagdrempelige, outreachende en integrale aanpak. Mensen die voor de coronacrisis zware psychische problemen hadden, zitten er nu volledig

"Er gaat nu veel aandacht naar problemen door Covid, maar mijn problemen zijn er al heel lang en het vraagt ook een hele tijd om daar iets mee te kunnen doen. Dat is nu helemaal op niets uitgedraaid. Ik wil iemand vinden die ik kan vertrouwen."

“De eerstelijnspsycholoog is heel goed. Op aanraden van Het Lichtpunt, kon ik gelukkig bij haar terecht."

  • Problemen op het vlak van mentaal welzijn zijn vaak nog taboe en een onderschat

Vaccinatie

 

  • Verenigingen vangen regelmatig signalen op van mensen die twijfelen om zich te laten vaccineren. Er is angst voor eventuele bijwerkingen. Er circuleert heel veel fake news en valse

“Waar zullen wij nog binnen mogen als we ons niet laten vaccineren? Waar mag je dan wel en waar niet naartoe?”

 

Nieuwe ervaringen en getuigenissen:

 

Onderwijs

 

Moeilijke thuissituaties met negatief effect op leren

 

  • Er zijn situaties met veel stress, weinig structuur in het huishouden, spanningen tussen gezinsleden, het wegvallen van externe controle door Ouders hebben moeite met de ondersteuning van hun kinderen en het aanbieden van structuur. Ouders hadden vaak een gevoel van onmacht. We verwachten leerachterstand, die nog groter zal zijn bij de meest kwetsbaren met het kleinste netwerk.
  • Mensen die hun kinderen vroeger al vaak thuis hielden, gebruiken corona nu soms als reden om hen vaker thuis te houden. Dat maakt de achterstand nog groter. Er is veel angst om besmet te

“K. moeder met twee kinderen wonen in een klein appartement. Beide kinderen studeren van thuis uit. De kinderen doen dat goed. Zij werken hard en lang. De moeder is al maanden, dag en nacht een ‘onzichtbare stilte’ om niet te storen. Ik heb door de coronacrisis geen plek meer voor mijzelf om efkes te ontspannen, zegt K. “

 

Digitale ongelijkheid

 

  • Computers in slechte staat, te weinig computers voor de gezinsgrootte, weinig kennis en/of digitale vaardigheden … Ondanks inspanningen om kwetsbare gezinnen van toestellen te voorzien, is er niet aan hun vaardigheden gewerkt. Daardoor zijn sommige leerlingen en ouders nog altijd niet digitaal
  • Ouders kunnen niet of moeilijk ondersteunen en zijn gefrustreerd door de hele Ze hebben vaak ook problemen met software of met het printen. Bovendien zijn er grote verschillen wat betreft digitale vaardigheden.

“Papa T. vertelt dat er tussen de kinderen onderling veel spanningen en ruzie was over wie de computer mag gebruiken. Iedereen had de computer voor school nodig. Het was niet meer houdbaar.”

·         Ouders en kinderen zijn niet altijd mee met Smartphone.

  • Internet wordt ervaren als een grote bijkomende kost. Mensen voelen zich verplicht een internetaansluiting aan te schaffen omdat ze willen dat de kinderen mee zijn op school. Gratis internet is niet zo eenvoudig om te gebruiken als je totaal geen basiskennis van computers hebt. Bovendien is het signaal op sommige plaatsen te zwak en voldoet het niet om zware bestanden te downloaden of voor streaming.

·         Schoolinschrijvingen gebeuren nu volledig digitaal terwijl ouders dit vaak niet op eigen kracht kunnen.

  • Er is een stijging van phishing via diverse kanalen merkbaar (e-mail, sociale media, links op websites …). Vele mensen zijn hier niet tegen

 

Afhakers

 

·         Er is angst voor leerachterstand zowel in de basisschool, als in het secundair onderwijs.

·         Ouders en schoolgaande kinderen raken gedemotiveerd. Veel kinderen van het lager, maar vooral van het secundair en hoger onderwijs zijn het moe volgens hun ouders. De kinderen zijn gedemotiveerd door gebrek aan contact met medestudenten en/of leerkrachten en lijden onder een gebrek aan structuur.

“Ouders moeten hun kinderen meer aanporren en opvolgen. Dat vraagt veel energie, zeker omdat ze met extra andere zorgen en problemen dienen af te rekenen.”

 

Begrip en aanpak door scholen

 

·         Als ouders dingen of problemen melden, ervaren ze vaak wel begrip van de school.

  • Er is meer waardering voor leerkrachten bij
  • Sommige ouders vinden dat hun kinderen te weinig begeleiding krijgen vanuit de (secundaire) school tijdens het
  • Het contact tussen leerkrachten en ouders is verminderd omdat de leerkrachten minder makkelijk aan te spreken zijn aan de schoolpoort door de
·         Er zijn grote verschillen in aanpak tussen de scholen. Sommige scholen zorgden voor opvang. Sommige leerkrachten brachten computers en oefenboekjes aan huis. Andere scholen doen grote inspanningen om de meeste leerlingen online mee te krijgen. Scholen zijn zich over het algemeen meer bewust van de digitale kloof en de grote kwetsbaarheid van sommige leerlingen.

Lokaal beleid

 

  • Lang niet alle gemeenten en steden hebben zomerscholen op poten gezet. Veel hangt af van de plek waar je

·         Met het afstandsonderwijs in het secundair wordt de vraag naar huiswerkbegeleiding groter.

  • Sommige gemeenten en steden investeren in laptops voor iedereen, organiseren inzamelacties, wel of niet investeringen in toegang tot het internet. Sommige lokale besturen leggen de verantwoordelijkheid bij de scholen zelf. Op sommige plaatsen kunnen inwoners een laptop uitlenen of aankopen via het OCMW na sociaal onderzoek. Er zijn over deze dienstverlening echter geen open communicatie of duidelijke criteria voor
Nieuwe ervaringen en getuigenissen:

 

Wonen

 

Moeilijke zoektocht naar een geschikte en betaalbare woning

 

  • Het bezoeken van een huurwoning is moeilijker door de coronamaatregelen. De huizenmarkt is zeer schaars. Bovendien is er nog steeds veel discriminatie. Door de beperkingen kunnen mensen niet of minder snel gaan kijken naar de huizen die wel beschikbaar zijn. Mensen in armoede verblijven hierdoor langer in ongeschikte huizen.

“Ik moest verhuizen omdat mijn huurcontract afliep. Ik heb veel stress gehad, want ik vond geen andere woning. Na een paar maanden was ik echt in paniek. Waar moest ik met mijn kinderen heen? Het is sowieso heel moeilijk als alleenstaande moeder met 4 kinderen. Via een noodkreet op Facebook, is het mij uiteindelijk nog gelukt.”

  • Verhuizen werd problematisch voor mensen die afhangen van betaalbare verhuisdiensten. We kennen mensen die een verhuis gepland hadden met de hulp van anderen. Door de coronacrisis mochten en wilden hun helpers niet komen en moesten ze een verhuiswagen
  • Dienst- en hulpverlening zoals bijvoorbeeld de sociale woonmaatschappijen ... zijn

niet gemakkelijk bereikbaar.

“Ze geven papieren om in te vullen. Dat is niet vanzelfsprekend. Vaak wordt gevraagd allerlei bewijzen te kopiëren of op te vragen bij andere organisaties. Het liefst met mail. Maar vaak hebben mensen geen computer, scanner, belwaarde … om dit geregeld te krijgen.

 

Uithuiszettingen en dakloosheid

 

  • Uithuiszettingen vinden nog steeds plaats. Gezinnen worden bedreigd met uithuiszetting, terwijl de diensten overbevraagd zijn en er geen plek is op de

·         Meer mensen dreigen in een situatie van dakloosheid terecht te komen door psychische problemen, onaangepast gedrag en onbetaalde facturen.

  • Samenwonenden met uitkeringen en sofaslapers worden afgestraft in volle crisis, ook wie hen onderdak geeft. De solidariteit is hierdoor beperkt. Er zijn structurele oplossingen nodig p.v. deze af te straffen.

Stijging van de woonkosten

 

  • Er zijn hogere kosten omwille van hoger energie- en waterverbruik. Mensen geven aan dat het een minimum is dat ze de woning voldoende kunnen verwarmen als zij thuis moeten blijven in te kleine
  • De ‘energiesnoeiers’ kunnen op dit moment niet op huisbezoek, waardoor ze mensen minder kunnen helpen bij hun

 

·         Er is veel vraag naar afbetalingsplannen voor energie (bijna dagelijks). De mensen geven aan dat het betalen van energierekeningen één van de extra moeilijkheden is. Het verbod op afsluiting tijdens de winter is hoogstens een goede start, dit zou eigenlijk het hele jaar moeten gelden.
Nieuwe ervaringen en getuigenissen:

 

Samenwerking met lokale armoedeverenigingen

 

  • In sommige lokale besturen werden de verenigingen waar armen het woord nemen betrokken, op andere plaatsen vonden de verenigingen geen gehoor. Sommige gemeenten hechten belang aan een vlotte communicatie met de Andere gemeenten rekenen op de verenigingen om het armoedebeleid mee uit te voeren. Sommige gemeente betrokken de verenigingen bij hun coronabeleid.

“Vanaf het begin van de crisis komt er enkel sporadisch overleg met het OCMW op ons eigen initiatief. We hebben begrip voor het vele werk dat de coronacrisis met zich meebrengt. Zoals bijvoorbeeld uitbraken in rusthuizen en scholen, tracing & testing, de organisatie van de vaccinaties, ....

 

Maar…we hopen

met dit document HELP, dat we SAMEN terug stappen zetten.